Khi nhắc đến thiết kế hiện đại, nhiều người nghĩ tới bề mặt trơn, màu trung tính và sự tối giản của chi tiết. Từ đó, họ dễ đi tới một kết luận vội: muốn sản phẩm sơn mài trở nên hiện đại thì phải loại bỏ họa tiết truyền thống. Kết luận này nghe hợp lý, nhưng thực ra khá nông.
Hiện đại không đồng nghĩa với xóa sạch ký ức thị giác. Với đồ sơn mài cao cấp, vấn đề không nằm ở việc có họa tiết hay không. Vấn đề nằm ở cách họa tiết được sử dụng: nó có phục vụ hình khối, bề mặt và bối cảnh sống hiện tại không?
Truyền thống không chỉ là motif
Nhiều người nhầm lẫn truyền thống với một bộ ký hiệu hình ảnh: hoa lá, chim muông, phong cảnh, biểu tượng hoặc nhịp trang trí quen thuộc. Trong khi đó, truyền thống của sơn mài còn nằm ở tri thức vật liệu, cách gắn chất liệu, cách mài, cách tạo lớp sâu và cả sự kiên nhẫn của quy trình. Nếu chỉ bàn tới họa tiết, ta đang bỏ qua phần quan trọng nhất.
Loại bỏ hoàn toàn đôi khi làm sản phẩm nghèo đi
Khi một sản phẩm cố “hiện đại hóa” bằng cách xóa sạch mọi dấu vết ngôn ngữ thị giác truyền thống, nó có thể trở nên sạch sẽ nhưng vô danh. Ngược lại, một sản phẩm biết giữ lại nhịp điệu, cấu trúc hoặc cảm hứng từ họa tiết truyền thống – ở mức vừa đủ – thường có bản sắc hơn. Nó không bị cũ, nếu việc chuyển hóa được làm có ý thức.
Ba mức độ chuyển hóa thường gặp
- Giữ nguyên: phù hợp với những sản phẩm cần tính biểu tượng rõ, nhưng đòi hỏi bối cảnh tương thích.
- Giản lược: giữ tinh thần, bỏ bớt chi tiết, phù hợp với không gian đương đại.
- Trừu tượng hóa: chỉ giữ nhịp, mảng hoặc cấu trúc chuyển động của họa tiết, đưa vào hình khối và bề mặt mới.
Khi nào nên tiết giảm họa tiết?
Khi hình khối sản phẩm đã đủ mạnh; khi không gian xung quanh đã có nhiều chi tiết; khi mục tiêu là tạo cảm giác tĩnh và sâu hơn là kể chuyện trực diện; hoặc khi bề mặt vật liệu tự nó đã đủ hấp dẫn. Trong các trường hợp này, tiết giảm họa tiết giúp sản phẩm thở.
Khi nào họa tiết vẫn nên xuất hiện rõ hơn?
Khi sản phẩm giữ vai trò kể chuyện rõ ràng, khi nó là quà tặng gắn với văn hóa, hoặc khi người dùng muốn một sự hiện diện biểu tượng đậm nét hơn. Nhưng ngay cả vậy, họa tiết vẫn cần được đặt trên nền hình khối đúng và bề mặt được kiểm soát.
Thế nào là một cách dùng họa tiết có chiều sâu?
- Họa tiết không che đi hình khối.
- Nhịp họa tiết có logic với cấu trúc sản phẩm.
- Chi tiết không làm bề mặt trở nên nặng nề hoặc quá ồn.
- Màu sắc và chất liệu hỗ trợ nhau, thay vì cạnh tranh.
- Sản phẩm vẫn sống tốt trong không gian hiện tại, không đòi hỏi toàn bộ căn phòng phải “ăn theo” nó.
Góc nhìn của Tịnh Maison
Tịnh Maison không xem họa tiết truyền thống là thứ buộc phải giữ nguyên, cũng không xem nó là thứ cần loại bỏ bằng mọi giá. Điều đáng làm hơn là biên tập: phần nào nên giữ, phần nào nên giản lược, phần nào nên chuyển hóa thành nhịp mảng, ánh kim hay dấu vết bề mặt. Khi được xử lý đúng, đồ sơn mài thủ công vẫn có thể rất đương đại mà không đánh mất chiều sâu văn hóa.
Nếu bạn đang mua sản phẩm sơn mài, hãy thử nhìn họa tiết như một lớp nghĩa bổ sung chứ không phải tiêu chí duy nhất. Sản phẩm đáng chọn là sản phẩm mà dù có họa tiết hay không, vẫn đứng vững nhờ hình khối, vật liệu và sự phù hợp với không gian.
